Hemoroid Nedir?

Hemoroid, halk arasında basur olarak da bilinen, makat ve rektum çevresindeki damarların genişleyip şişmesiyle oluşan yaygın bir sağlık sorunudur. Hemoroid, her yaşta görülebilse de özellikle uzun süre oturanlarda, kabızlık veya kronik ishal yaşayanlarda, gebelik döneminde ve ıkınma alışkanlığı olan kişilerde daha sık ortaya çıkar.

Hemoroid çoğu zaman ciddi bir hastalık değildir ve yaşam tarzı değişiklikleriyle hafifleyebilir. Ancak makattan kanama, şiddetli ağrı veya tekrarlayan şikâyetler varsa belirtilerin nedeni yalnızca hemoroid olmayabileceğinden doktora başvurmak önemlidir.

Hemoroid Nasıl Oluşur?

Makat kanalında dışkının kontrolüne yardımcı olan damar ve destek dokular bulunur. Bu dokular üzerindeki basıncın artması veya destek dokuların zayıflaması sonucunda damarlar genişleyebilir, aşağı doğru sarkabilir ve hemoroid adı verilen şişlikler oluşabilir.

Hemoroid oluşumunda en sık görülen nedenler arasında sert dışkılama, tuvalette uzun süre oturma, aşırı ıkınma ve liften fakir beslenme yer alır. Bazı kişilerde genetik yatkınlık veya damar duvarlarının zayıflığı da etkili olabilir.

Hemoroid Türleri Nelerdir?

Hemoroid, bulunduğu bölgeye göre iç hemoroid ve dış hemoroid olmak üzere iki ana gruba ayrılır.

İç Hemoroid

İç hemoroid, makat kanalının iç kısmında oluşur. Genellikle erken dönemde ağrıya neden olmaz; çünkü bu bölgede ağrı duyusunu taşıyan sinirler daha azdır. Tuvalet sırasında veya sonrasında görülen parlak kırmızı renkli kanama, iç hemoroidin en sık belirtilerinden biridir.

İç hemoroid ilerlediğinde şişen damarlar dışarı doğru sarkabilir. Bu durum hemoroidin derecesine göre kendiliğinden içeri girebilir, elle içeri itilebilir veya sürekli dışarıda kalabilir.

Dış Hemoroid

Dış hemoroid, makatın dış çevresindeki damarların genişlemesiyle oluşur. Şişlik, hassasiyet, kaşıntı ve ağrıya yol açabilir. Dış hemoroid içinde pıhtı oluşması durumunda ani başlayan ve oldukça şiddetli olabilen bir ağrı görülebilir. Bu tabloya tromboze dış hemoroid adı verilir.

Hemoroid Belirtileri Nelerdir?

Hemoroid belirtileri, hemoroidin türüne ve şiddetine göre değişebilir. En sık görülen hemoroid belirtileri şunlardır:

• Tuvalet sırasında veya sonrasında parlak kırmızı renkte kanama
• Makat çevresinde kaşıntı ve tahriş
• Makat bölgesinde şişlik veya ele gelen kitle
• Otururken artan ağrı ve hassasiyet
• Dışkılama sırasında rahatsızlık veya yanma
• Makat çevresinde nemlilik ve akıntı hissi
• Hemoroidin dışarı doğru sarkması
• Temizlik sonrasında tam boşalmamışlık hissi

Hemoroide bağlı kanama çoğunlukla açık kırmızı renktedir. Buna rağmen makattan görülen her kanama hemoroide bağlanmamalıdır. Bağırsak polipleri, anal fissür, iltihabi bağırsak hastalıkları ve daha ciddi bağırsak hastalıkları da kanamaya neden olabilir.

Hemoroid Evreleri

İç hemoroid, dışarı sarkma durumuna göre genellikle dört evrede değerlendirilir:

Hemoroid Neden Olur?

Hemoroidin ortaya çıkmasına neden olan faktörler kişiden kişiye değişebilir. Ancak makat bölgesindeki damarlar üzerindeki basıncı artıran durumlar önemli bir rol oynar.

• Kabızlık: Sert dışkı ve zorlanarak dışkılama, hemoroid damarları üzerindeki basıncı artırır.
• Tuvalette uzun süre oturmak: Özellikle telefon veya kitapla uzun süre tuvalette kalmak makat bölgesindeki basıncı artırabilir.
• Aşırı ıkınmak: Dışkılama sırasında fazla zorlanmak damarların şişmesine yol açabilir.
• Liften yetersiz beslenmek: Düşük lifli beslenme dışkının sertleşmesine ve kabızlığa neden olabilir.
• Uzun süre oturmak veya ayakta kalmak: Hareketsizlik, makat bölgesindeki damar dolaşımını olumsuz etkileyebilir.
• Gebelik: Büyüyen rahmin damarlar üzerindeki baskısı ve hormonal değişiklikler hemoroid riskini artırabilir.
• Ağır kaldırmak: Sık ve yüksek efor gerektiren kaldırma hareketleri karın içi basıncını yükseltebilir.
• Kronik ishal: Sık dışkılama ve makat bölgesinin tahriş olması hemoroid oluşumunu kolaylaştırabilir.
• Yaşlanma: Destek dokuların zamanla zayıflaması hemoroid riskini artırabilir.
• Aile öyküsü: Bazı kişilerde hemoroide genetik yatkınlık bulunabilir.

Hemoroid Tanısı Nasıl Konur?

Hemoroid tanısı genellikle doktorun şikâyetleri dinlemesi ve makat bölgesini muayene etmesiyle konur. Dış hemoroid çoğu zaman gözle görülebilir veya fiziksel muayenede fark edilebilir. İç hemoroid için rektal muayene ve anoskopi adı verilen, makat kanalının kısa bir cihazla değerlendirilmesini sağlayan yöntem kullanılabilir.

Makattan kanama, kilo kaybı, kansızlık, dışkılama alışkanlıklarında belirgin değişiklik veya ailede bağırsak kanseri öyküsü varsa doktor kolonoskopi gibi ek incelemeler isteyebilir. Bu değerlendirmeler, kanamanın gerçek nedenini belirlemek açısından önemlidir.

Hemoroid Nasıl Geçer?

Hafif hemoroid şikâyetleri çoğu zaman günlük alışkanlıkların değiştirilmesiyle azalabilir. Tedavide amaç dışkıyı yumuşatmak, ıkınmayı önlemek ve makat bölgesindeki tahrişi azaltmaktır.

• Gün içinde yeterli miktarda su içmek
• Sebze, meyve, baklagiller ve tam tahıllar gibi lif açısından zengin besinler tüketmek
• Tuvalet ihtiyacını ertelememek
• Tuvalette gereğinden uzun süre kalmamak
• Dışkılama sırasında aşırı ıkınmamak
• Düzenli yürüyüş ve fiziksel aktivite yapmak
• Makat bölgesini ılık suyla nazikçe temizlemek
• Doktor önerisiyle kısa süreli krem, fitil veya dışkı yumuşatıcı kullanmak

Ilık oturma banyosu, bazı kişilerde ağrı ve kaşıntının azalmasına yardımcı olabilir. Ancak sıcak suyun cildi tahriş edecek kadar yüksek olmamasına dikkat edilmelidir. Doktor önerisi olmadan uzun süre kortizonlu krem veya uyuşturucu özellikte ilaç kullanılmamalıdır.

Hemoroid Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

Hemoroid tedavisi, belirtilerin şiddetine ve hemoroidin evresine göre planlanır. Yaşam tarzı değişiklikleriyle düzelmeyen veya tekrarlayan hemoroidlerde farklı tedavi seçenekleri uygulanabilir.

İlaç Tedavisi

Doktorun uygun görmesi halinde ağrı, kaşıntı ve şişliği azaltmaya yönelik kremler, fitiller veya ağızdan alınan ilaçlar kullanılabilir. Kabızlık varsa dışkı yumuşatıcı tedaviler önerilebilir. İlaçların kullanım süresi ve dozu mutlaka sağlık profesyonelinin önerisine göre belirlenmelidir.

Girişimsel Tedaviler

Özellikle ileri dereceli veya tekrarlayan iç hemoroidlerde lastik bant ligasyonu, skleroterapi ve infrared koagülasyon gibi yöntemler uygulanabilir. Bu işlemlerin uygunluğu, hemoroidin evresine ve hastanın genel sağlık durumuna göre belirlenir.

Cerrahi Tedavi

Büyük, sürekli dışarıda kalan, ciddi ağrıya neden olan veya diğer tedavilere yanıt vermeyen hemoroidlerde cerrahi tedavi gündeme gelebilir. Hemoroidektomi ve hemoroidopeksi, uzman hekim tarafından değerlendirilebilecek cerrahi seçenekler arasındadır.

Hemoroid Nasıl Önlenir?

Hemoroidi tamamen önlemek her zaman mümkün olmayabilir; ancak risk azaltılabilir. Bunun için dışkının yumuşak ve düzenli olması, tuvalette zorlanmamak ve hareketli bir yaşam sürmek önemlidir.

• Her gün yeterli lif tüketmeye çalışın.
• Su tüketiminizi gün içine yayın.
• Düzenli egzersiz yapın.
• Uzun süre aralıksız oturmaktan kaçının.
• Tuvalet ihtiyacınızı ertelemeyin.
• Tuvalette telefonla uzun zaman geçirmeyin.
• Ağır kaldırırken doğru teknik kullanın.
• Kabızlık veya kronik ishal şikâyetiniz varsa tedavi için doktora başvurun.

Hemoroid Ne Zaman Tehlikelidir?

Hemoroid çoğunlukla iyi huylu bir durumdur; ancak bazı belirtiler mutlaka tıbbi değerlendirme gerektirir. Aşağıdaki durumlarda gecikmeden doktora başvurulmalıdır:

• Makattan ilk kez kanama görülmesi
• Tekrarlayan veya miktarı artan kanama
• Siyah ya da katran renginde dışkı
• Şiddetli ve ani başlayan makat ağrısı
• Ateş, irinli akıntı veya belirgin kızarıklık
• Baş dönmesi, aşırı halsizlik veya kansızlık belirtileri
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Dışkılama alışkanlığında kalıcı değişiklik
• Evde uygulanan önlemlere rağmen şikâyetlerin devam etmesi

Önemli: Makattan kanama hemoroidin belirtisi olabileceği gibi farklı hastalıkların da işareti olabilir. Bu nedenle kanama görüldüğünde kendi kendine tanı koymak yerine genel cerrahi veya gastroenteroloji uzmanına başvurmak en doğru yaklaşımdır.

Sık Sorulan Sorular

Hemoroid kendiliğinden geçer mi?

Hafif hemoroid şikâyetleri kabızlığın giderilmesi, lifli beslenme, yeterli sıvı tüketimi ve ıkınmaktan kaçınma ile azalabilir. Ancak belirtiler tekrarlıyorsa veya kanama varsa doktor değerlendirmesi gerekir.

Hemoroid ağrı yapar mı?

Dış hemoroid, özellikle içinde pıhtı oluştuğunda ağrıya neden olabilir. İç hemoroid ise çoğu zaman ağrısızdır; ancak dışarı sarkma, tahriş veya sıkışma durumunda ağrı görülebilir.

Hemoroid ile anal fissür aynı şey midir?

Hayır. Hemoroid, damarların genişleyip şişmesiyle oluşur. Anal fissür ise makat çevresindeki ciltte meydana gelen çatlak veya yırtıktır. Her iki durumda da kanama ve ağrı görülebileceği için kesin ayrım muayene ile yapılmalıdır.

Hemoroid için hangi bölüme gidilir?

Hemoroid şikâyetleri için öncelikle genel cerrahi uzmanına başvurulabilir. Gerekli durumlarda gastroenteroloji uzmanı tarafından da değerlendirme yapılabilir.

Sonuç

Hemoroid, makat ve rektum çevresindeki damarların genişlemesiyle ortaya çıkan, oldukça yaygın bir sağlık sorunudur. Kabızlık, ıkınma, uzun süre oturma, gebelik ve düşük lifli beslenme hemoroid riskini artırabilir. Erken dönemde yaşam tarzı değişiklikleriyle kontrol altına alınabilse de devam eden kanama, şiddetli ağrı veya tekrarlayan şikâyetlerde uzman değerlendirmesi gerekir.